شاهکار معماری خانه های سنتی در ایران

اگر کمی به اطراف خود نگاه کنید ، کولرهای آبی و گازی ، پنکه ، فن کویل و چیلر هوای خنکی را برای ساختمان ، فراهم می کنند و از جهت دیگر، انواع مختلف یخچال و فریزر که محصولات غذایی و نوشیدنی ها را در شرایط خنک و مناسبی نگه داری می کنند ، آنچه ما را به این توانایی در فراهم ساختن امکانات سرمایشی در ساختمان رسانده است ، دانش تهویه مطبوع نام دارد.

 

اما آیا تاکنون از خود پرسیده اید که مردم کشورمان پیش از پیشرفت دانش تهویه مطبوع به شکل امروزی ، چگونه شرایط مناسب هوایی را برای خود فراهم می کردند؟

آیا آنان آب و هوای گرم تابستانی را تحمل می کردند و دسترسی به آب خنک را آرزویی غیر ممکن میدانستند؟ به طور قطع استفاده از آب خنک چشمه ها در مناطق کوهستانی و کوهپایه ای و سفر کردن به مناطق خوش اقلیم یکی از این راه حل ها بوده است.

ولی نکته جالب این است که بدانید نیاکان ما پاسخهای دیگری نیز ابداع کرده بودند که می توانست شرایط بسیار مناسبی را در فضای خانه ایجاد کند و این کارها با توجه به آن که هیچ انرژی خاصی مصرف نمی کند، از شاهکارهای مهندسی به شمار می رفت.

آیا تاکنون این فکررا کرده اید که چگونه پنکه هوا را مطبوع می کند؟ بله هنگامی که پره های پنکه به چرخش در می آید هوای پشت با فشار به جلو حرکت می کند و باعث جریان مصنوعی هوا می گردد که این جریان هوا با عبور از اطراف پوست بدن باعث انتقال حرارت از بدن انسان می شود و احساس خنکی به ما دست می دهد.

بادگیر هم وسیله ای است که هوا را به جریان در می آورد با این تفاوت که در پنکه جریان برق موتور الکتریکی را به چرخش و به این طریق پره های متصل به موتور هوا را به حرکت درمی آورد و این در حالی است که بادگیر بادی را که در فضای بیرون می وزد را مهارکرده و به داخل خانه هدایت می کند.

بادگیرها را معمولا متناسب با مصرف و نیاز خانوار طراحی می کردند و این در حالی بود که هر چه ابعاد ورودی بیشتر باشد، حجم هوای ورودی هم بیشتر می شود وارتفاع زیادترهم در کارکرد بهتر بادگیر موثر می باشد که دلیل آن هم اختلاف سرعت باد در ارتفاع های مختلف می باشد ، در مجاورت زمین سرعت هوا صفر است و هر چه بالاتر می رویم سرعت باد بیشتر می شود تا به مقدار ثابت خود دست یابد و از طرف دیگردر مجاورت زمین گرد و غبار زیادی وجود دارد که این گرد و غبار موجود در ارتفاع کم با افزایش ارتفاع کاهش می یابد، به این ترتیب با افزایش ارتفاع ، به هوایی با سرعت بالاتر و گرد و غبار کمتر دسترسی خواهیم داشت.

بادگیرهای سنتی را می توان یک شاهکارعالی مهندسی به حساب آورد و در حالی که هوای بیرون بسیار گرم می باشد و بدون صرف هیچ گونه انرژی و هزینه ای و صرفا با طراحی مناسب سیستم هدایت هوا شرایط آب و هوای خنک با تفاوت دمای حدود ۳۰درجه با بیرون را مهیا می کنند.

البته بادگیر سنتی به دلیل ورود گرد و غبار به منزل و همچنین استفاده نکردن از سرمایش تبخیری خود دارای اشکال است که ایراد دوم در برخی نمونه ها رفع شده است که در این نمونه ها باد در مسیر ورود به منزل از سطوح نمناک عبور می کرده و بخشی از حرارت خود را صرف تبخیر آب می کرده به این ترتیب هوایی مرطوب تر و خنک تر به دست می آمد که شرایط مطلوب تری فراهم می کرد که این فرآیند مشابه همان اتفاقی است که درون کولر آبی روی می دهد.

 

سقف گنبدی و الگوی بال هواپیما

گاهی اوقات هنگام عبور از بازارهای قدیمی یا مساجد و یا شبستانها ، نگاهی به بالای سر خود بندازید متوجه گنبد های کوچکی می شوید که سوراخی کوچک بالای سقف گنبد دارند، شاید به این فکر افتاده باشید که این سوراخ ها که در گنبدها وجود دارد برای تابیدن نور خورشید به محیط پایین در نظر گرفته شده باشد ، ولی کاربرد این سقفهای گنبدی به مراتب بیشتر از اینها می باشد.

هنگامی که باد از روی یک سطح منحنی شکل مثلا یک نیمکره عبور کند در بالاترین نقطه منحنی به حداکثر سرعت خود خواهد رسید و در مقابل فشارش به شدت کاهش می یابد. این افت فشار نسبت هوایی که در زیر وجود دارد موجب می شود نیرویی به طرف بالا ایجاد شود.

در بال هواپیما این نیروباعث تعادل هواپیما و حرکت آن به سمت بالا می شود. اما در سقفهای گنبدی این نیرو باعث می شود که هوا از سوراخ درون سقف گنبد به بیرون گنبد جریان پیدا کند و هوای محیط زیر سقف و یا گنبد تهویه شود. البته خود سقف گنبدی هم در کاهش انتقال حرارت از بیرون به داخل ساختمان نقش مهمی را ایفا می کند.

آنچه که گفته شد مهمترین کاربری حرارتی سقف گنبدی است و مهمترین کاربری آن پوشاندن سطوح وسیع می باشد و ابتدا برای این منظور مورد کاربرد داشته است ، ولی هنگامی که کارایی حرارتی این نوع سازه کشف شد حتی در ساختمان ها و خانه های معمولی که سقف آنها را به شیوه مسطح ساخت و به این جهت مورد استفاده قرار گرفت.

 

حیاط

در خانه های سنتی ایران حیاط نقش بسیار مهمی از نظر ایمنی ، امنیتی و راحتی اعضای ساکن را به عهده داشته است.

ولی حیاط علاوه بر اینها از نوعی کاربری حرارتی نیز برخوردار بوده است. خانه به صورتی ساخته می شد که اتاقها دور حیاط قرار گیرند و دیوارها روی حیاط سایه می انداختند.

در حیاط نیز حوض و یک باغچه نسبتا انبوه وجود داشت و به عنوان بخشی از فضای محل سکونت مورد استفاده قرار می گرفت. در روزهای تابستان ، خانمهای خانه بیشتر وقت خود را در حیاط به سر می بردند و صبحها در حیاط صبحانه می خوردند و تا حوالی ساعت ۱۰که حیاط هنوز در سایه بود در آنجا به سر می بردند.

پس از آن به زیرزمین بادگیردار می رفتند، ناهار می خوردند و استراحت می کردند و بعد حوالی ساعت ۱۶که حیاط دوباره سایه می شد دوباره به حیاط می آمدندو به طور کلی در تابستان ها اهالی منزل وقت کمی را در داخل اتاقها می گذراندند.

بررسی ها نشان داده است وجود حیاط انرژی مورد نیاز برای خنکی ساختمان را کاهش می دهد زیرا وجود حوض و گل و گیاه باغچه هوای ورودی به اتاقها را خنک تر می کند و از طرف دیگر چون عمده زمان حضور ساکنان در حیاط می گذرد پس انرژی خنک سازی ساختمان درطول روز کاهش می یافت .

 

زیرزمین

در تابستان ها اگر چند متر پایین تر از سطح زمین را بررسی کنیم متوجه می شویم دما کمتر از سطح زمین است و در زمستان ها دما بیشتر از سطح زمین است می توان نشان داد در عمق پنج تا شش متری سطح زمین ، تغییرات دما در طول سال تقریبا ثابت و مقدار آن برابر متوسط دمای هوا در طول سال است.

بدین سان می توان از این خاصیت برای طراحی یک زیرزمین یا یک سرداب استفاده کرد. در زمانهای گذشته ، بادگیرها را به زیرزمین متصل می کردند تا از خنکی بادگیر هم استفاده کنند.

 

در دکوطرح بخوانید :

شرکت معماری و دکوراسیون داخلی دکوطرح خدمات خود را در ازگل، اقدسیه، الهیه، اوین، باغ فردوس، تجریش، دارآباد، درکه، دربند، زعفرانیه، فرمانیه، فرشته، قیطریه، کامرانیه، محمودیه، ولنجک، نیاوران اختیاریه، پاسداران، دروس، دولت، دیباجی، جردن-ولیعصر، سیدخندان، ظفر، قلهک، ونک و میرداماد، سایر مناطق تهران ارائه می دهد.

برای مشاوره ی رایگان می توانید با شماره های ۰۹۱۲۲۴۶۰۰۸۹ | ۰۹۱۹۹۱۹۱۷۴۱ به طور مستقیم تماس گرفته و یا در صورت نیاز با شماره ی دفتر ۰۲۱۲۲۱۷۲۰۶۹ | ۰۲۱۲۲۱۷۲۰۶۸ در تماس باشید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *