معماری پایدار چیست؟

معماری پایدار یکی از مباحث مهم در زمینه ساخت و ساز است که در حال حاضر مورد توجه معماران و طراحان قرار گرفته است. ایجاد پایداری در معماری با توجه به مشکلاتی که در عصر صنعتی و مدرن امروزی وجود دارد، امری است ضروری، که باید توجه ویژه‌ای به آن شود. معماری سبز از شیوه‌های نوین در معماری است که در حال حاضر توجه افراد زیادی را به خود جلب کرده است.

طبیعت و محیط زیست موهبتی خداوندی است که تمام موجودات زنده برای ادامه حیات به آن وابسته‌اند. آلودگی زیست محیطی یکی از مشکلات عصر صنعتی حاضر است که انسان‌ها نقش چشم گیری در آن دارند. آلودگی بر چرخه طبیعی و کیفیت زندگی موجودات، تاثیر به سزایی دارد و پیامدهای جبران ناپذیری بر زندگی آن‌ها وارد می‌کند؛ بنابراین برای ادامه زندگی تمام موجودات، باید اقداماتی در جهت حفظ و نگهداری محیط زیست و منابع طبیعی انجام دهیم؛ یکی از این اقدامات، اجرای معماری سبز است که در ادامه نوشته به این مبحث مهم و کاربردی می‌پردازیم.

قبل از خواندن این نوشته توصیه می‌شود نوشته‌های زیر را نیز مطالعه کنید:

• روش‌های پایدار سازی گود
• سقف عرشه فولادی؛ مزایا و معایب

معماری پایدار چیست؟

معماری پایدار یا همان معماری سبز

معماری پایدار (Sustainable architecture) یکی از تحولات مهم در حوزه معماری است که هدف آن طراحی ساختمان براساس بهینه سازی در مصرف انرژی و اصول پایداری است. به معماری پایدار، معماری سبز نیز گفته می‌شود که براساس طراحی اکولوژی و منطبق با طبیعت است. ساخت و سازهایی که براساس این نوع معماری پیاده سازی می‌شوند آسیب کم‌تری بر محیط زیست و منابع انرژی وارد می‌کنند و با محیط زیست ناسازگاری کم‌تری دارند.

منظور از پایداری در معماری این نیست که ساختمان مقاومت بالا و یا عمر طولانی داشته باشد بلکه به این معنی است که در ساخت و ساز به محیط زیست توجه ویژه‌ای کنند و براساس آن اقدام نمایند. معماری پایدار در واقع به این معنا است که ساختمان‌ها با توجه به اصول بوم شناختی و پایداری، کاهش آلودگی زیست محیطی و مصرف انرژی طراحی شوند، که عکس العملی مناسب در برابر مشکلات و بحران‌های عصر صنعتی و مدرن امروزی است.

در سال‌های گذشته، انرژی بسیار زیادی برای ساخت و ساز و تولید مصالح ساختمانی مصرف شده که منجر به آلودگی‌های زیست محیطی فراوانی شده است. انتشار آلودگی‌های شیمیایی ناشی از تولید مواد ساختمانی، انتشار گرد و غبار در هوا به دلیل عملیات ساخت و ساز، آلودگی‌هایی که در حمل و نقل مصالح ساختمانی ایجاد شده، از جمله تاثیرات منفی هستند که در اثر ساخت و ساز به محیط زیست وارد می‌شوند.

استفاده از منابعی که امکان جایگزینی سریع‌تری دارند بسیار حائز اهمیت است. به عنوان مثال به کارگیری چوب درختانی که می‌توانند سریع‌تر رشد کنند و جایگزین شوند؛ از جمله مواردی است که در طراحی باید مورد توجه قرار گیرد. بنابراین ضروری است در زمینه معماری و ساختمانی از راهبردهای اصولی استفاده شود تا کم‌ترین آسیب را به محیط زیست و منابع طبیعی وارد نمایند.

اصول معماری پایدار چیست؟

• هماهنگی با محیط زیست و اقلیم: بناها باید طوری طراحی شوند که با شرایط اقلیمی و محیط اطراف خود سازگار باشند، به نحوی که نیازهای امروزی بشر را تامین کنند و آیندگان نیز بتوانند از منابع انرژی موجود استفاده کنند.
• بهینه سازی در مصرف انرژی: طراحی سازه‌ها باید به گونه‌ای باشند که نیاز به سوخت فسیلی و دیگر انرژی‌ها را به حداقل برساند، به این ترتیب از منابع موجود در طبیعت کم‌تر استفاده شده و آلودگی زیست محیطی کم‌تری را به همراه خواهد داشت؛ همچنین می‌توان از مصالح قابل بازیافت استفاده کرد.
• استفاده بهینه از مواد و مصالح ساختمانی: در طراحی باید از مصالحی استفاده کرد که از دوام و مقاومت کافی برخوردار بوده و با مواد شیمیایی و انرژی کم‌تری آماده شوند.
• پاسخگویی به نیازهای ساکنین: معماری باید به نحوی باشد که حضور افراد در ساختمان محترم شمرده شود و نیازهای روحی و جسمی ساکنین ساختمان را تامین کند. توجه به طبیعت و حضور آن در محیط زندگی باعث بهبود سطح روانی انسان شده و بر روحیات او تاثیر بسزایی دارد.
• هماهنگی با سایت: هر سازه‌ای باید با ملایمت در زمین ناحیه خود قرار بگیرد و با محیط پیرامون خود سنخیت داشته باشد. معمار استرالیایی گلن مورکات این جمله را بیان کرده است که ساختمان باید زمین را به صورتی آرام و سبک لمس کند. این جمله به تمامل بین ساختمان و سایت اشاره دارد که امری ضروری برای فرآیند سبز به شمار می‌رود. سازه‌هایی که بی رویه انرژی مصرف می‌کنند آلودگی ایجاد می‌کنند و با کاربران و مصرف کنندگان خویش بیگانه هستند؛ در نتیجه هرگز زمین را به صورت آرام و سبک احساس نمی‌کنند.
• کل گرایی: تمامی اصول معماری سبز یا پایدار باید در یک روندی کامل که به ساخته شدن محیط زیست سالم منجر می‌شود، ترسیم و تجسم یابد. پایداری با حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی همانند اقلیم آب و هوایی، فرهنگ منطقه‌ای، تامین نیازهای روحی و جسمی انسانی در ارتباط است؛ بنابر این ارتباطات پایداری از اهمیت خاصی برخوردار است که در طراحی سازه در کنار عواملی مانند زیبایی، نور، بافت باید این موضوع را هم را مد نظر قرار داد.

افزایش جمعیت و هجوم افراد به شهرها باعث افزایش ساخت و سازهای غیراصولی شده است. ساخت و سازهای بی رویه باعث تخریب محیط زیست و افزایش آلایندگی‌های محیطی شده و به دنبال آن سلامت جسم و روح انسان‌ها را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. بنابراین معماران برای جلوگیری از تخریب محیط زیست باید از اصول معماری سبز در طراحی‌های خود استفاده کنند. تا اینجا با مفهوم معماری پایدار آشنا شدیم. حال برای اینکه بدانیم معماری پایدار چه اهدافی را دنبال می‌کند و چرا باید معماران در طراحی سازه از این رویکرد معماری استفاده کنند به سراغ بررسی اهداف خواهیم رفت.

اهداف معماری پایدار

• کاهش مصرف منابع تجدیدناپذیر (مانند سوخت‌های فسیلی).
• بهینه سازی مصرف منابع تجدید پذیر.
• بازیافت و یا استفاده مجدد از مصالح ساختمانی.
• افزایش کیفیت و عمر مفید ساختمانی.
• هماهنگی سازه با شرایط اقلیمی و فرهنگی منطقه.
• برآورد نیازهای ساکنین.
• هماهنگی و سازگاری با محیط زیست و کاهش تاثیرات منفی به آن.
• استفاده از انرژی‌های طیبعی.
• کاهش پسماندهای ساختمان و آلاینده‌های محیطی.

توسعه و گسترش فضای سبز، از موثرترین راهکارها جهت بازیابی محیط زیست و افزایش کیفیت زندگی انسان‌ها است. اجرای طرح‌های فضای سبز در داخل و حاشیه شهرها و همچنین در ساختمان‌ها می‌توانند به کاهش گرمای زمین، آلودگی محیط زیست، کاهش تنش افراد در ساختمان کمک کند. فضاهای سبز باید متناسب با موقعیت مکانی (جاده‌ها، خیابان‌ها و ساختمان‌ها) و نیازهای جامعه باشند. در صنعت ساختمان سازی توجه به این مقوله از اهمیت خاصی برخوردار است. به کار گیری فضای سبز هوشمند از اقدامات بی نظیر و جذاب در این حوزه است که می‌تواند تاثیر فوق العاده‌ای در کاهش مصرف آب و زیبایی محیط داشته باشد. در ادامه نمونه‌هایی از معماری سبز یا پایدار در جهان را معرفی می‌کنیم که مباحثی بسیار جذاب برای علاقه مندان در این حوزه است.

نمونه ساختمان‌های پایدار در جهان

• شهر جنگلی سنگاپور: باغ خلیج، در قسمت مرکزی سنگاپور واقع شده است. این باغ شامل سه بخش منحصر به فرد آبی جنوبی، شرقی و مرکزی تشکیل شده است. مساحت این شهر جنگلی برابر با یک میلیون متر مربع است و در این باغ 80 درصد از گونه‌های گیاهی جهان وجود دارد. در مرکز یکی از ساختمان‌های مدرن این مجموعه یک فضای باز و وسیع وجود دارد که با شیشه محصور شده و در آن 220 هزار نوع پوشش گیاهی منحصر به فرد کاشته شده است. در بیرون این نمایشگاه 18 ساختمان بلند شبیه به درخت با ارتفاع 50 متر ساخته شده است. این ساختمان‌ها در واقع باغ‌هایی هستند که می‌توانند آب باران را در خود نگه دارند و از آن برای مصارف مختلف استفاده کنند؛ همچنین در هر یک از ساختمان‌ها تعدادی پنل خورشیدی وجود دارد که نور خورشید را در روز ذخیره و در شب برای روشنایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این مجموعه با هدف جلوگیری از ایجاد جزیره گرمایی (Heat Island) ساخته شده است. جزیره گرمایی پدیده‌ای است که اغلب در مناطق شهری اتفاق می‌افتد و دلیل آن جذب گرما و حرارت به وسیله خیابان‌ها، ماشین‌ها و آسفالت‌ها است. در تابستان این پدیده شدت می‌یابد که باعث می‌شود هزینه زیادی برای دستگاه‌های تهویه هوا صرف شود و به دنبال آن تقاضا برای انرژی افزایش یابد. ساخت چنین باغ‌هایی برای کنترل تاثیرات منفی و ایجاد محیطی بهتر و سالم‌تر برای زندگی شهروندان است.
• ساختمان رایشتاگ در شهر برلین آلمان: رایشتاگ (Reichstag Building) نام دیگر ساختمان پارلمان در شهر برلین است که توسط نورمن فاستر (Norman Foster) طراحی شده است. وجود گنبد شیشه‌ای در این ساختمان نور خورشید را منعکس کرده و نور کافی برای روشنایی ساختمان را فراهم می‌کند. در ساختمان رایشتاگ تلاش شده است که بهترین تعامل بین فضای ساختمان و محیط اطراف آن به وجود آید. در این ساختمان از روغن‌های گیاهی تصفیه شده برای تامین انرژی و برق مورد نیاز استفاده می‌شود. آلودگی ناشی از سوخت این روغن‌ها بسیار کم‌تر از سوخت‌های فسیلی است. این ساختمان یک سیستم لوله کشی منحصر به فرد دارد که آب باران در خود نگه داشته و برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• خانه متحرک نیویورک: خانه متحرک نیویورک در واقع یک کلاس درس آموزشی و یک خانه سبز بوده که براساس ضوابط هیئت ساختمان سازی سبز سازماندهی شده است. از آن جایی که خانه متحرک نیویورک بر روی یک شناور بنا شده، به آن کشتی علم (Science Barge) نیز می‌گویند. این ساختمان به گونه‌ای طراحی شده که از نور خورشید، باد و سوخت‌های بیولوژیکی برای تامین سوخت مورد نیاز خود استفاده می‌نماید و هیچ گاز دی اکسید کربنی را به محیط منتشر نمی‌کند. سیستم آبدهی خاصی با هدف حفاظت از منابع طبیعی برای گیاهان این مجموعه بکار گرفته شده که در آن از آب باران یا آب تصفیه شده رودخانه، برای آبیاری آن‌ها استفاده می‌شود. همچنین گیاهان به جای این‌که مواد مغذی و مورد نیاز خود را از خاک بگیرند از آب دریافت می‌نمایند.
• خانه سازی پایدار دانمارک: یکی دیگر از نمونه‌های برجسته معماری پایدار، شهرکی واقع در دانمارک است. در این شهرک مساحتی حدود 1700 متر مربع پشت بام سبز، تعبیه شده که امواج مضر خورشید را منعکس کرده و باعث خنک شدن محیط می‌شود. این شهرک دارای 500 واحد و یک مجتمع بزرگ تجاری است که ساکنین این شهرک می توانند تمام خریدهای خود را از آن محل انجام دهند و در نتیجه باعث کاهش میزان مصرف بنزین می‌شوند. پشت بام‌های ایزوگام و قیراندود در کشورهای مدرن برای ساخت و ساز به دلیل شدت بخشیدن به پدیده اثر جزیره گرمایی توصیه نمی‌شوند.
• بنای خورشید و ماه چین: بنای مجلل خورشید و ماه (Sun-Moon Mansion) یکی از بزرگ‌ترین بناها در جهان است که از نور خورشید برای تامین انرژی خود استفاده می‌کند. این بنا توسط مینگ هوانگ یکی از اعضا پارلمان چین ساخته شده است.
• دهکده اکولوژیکی لندن: این دهکده در سال 2002 توسط یک شرکت خصوصی در انگلیس ساخته شده است. این دهکده دارای صدها خانه و دفاتر اداری است که از پشت بام‌های سبز، مصالح بازیافتی ساختمانی، پنل‌های خورشیدی، ایزولاسیون کارآمد استفاده می‌کند. این مجموعه به میزان 50 درصد از انتشار گاز کربن دی اکسید به محیط را کاهش داده است.
• درخت هوایی اسپانیا: درخت هوایی یکی از بناهای معروف و جذاب در شهر مادرید که با هدف تولید انرژی و اکسیژن طراحی شده است. این سازه از پنل‌های خورشیدی برای تولید برق مورد نیاز خود استفاده می‌نماید. درختان این بنا در سال 2007 کاشته شده‌اند که جلوه بی نظیری به این مجموعه داده و مصالحی که در این بنا بکار رفته همگی قابل بازیافت هستند.
• برج دو قلوی ابوظبی: این برج در جنوب شرقی ابوظبی قرار دارد که دارای 29 طبقه با ارتفاع 145 متر است. این سازه دارای نمای شیشه‌ای و اشکال هندسی خاصی است که مانند یک سایبان این دو برج را از تابش شدید نور خورشید و گرمای زیاد آن محافظت می‌کند. پنل‌های مثلثی شکل در قسمت آفتاب گیر این بنا به عنوان یک حفاظ و سایبان به شمار می‌روند که در واکنش به میزان نور و گرمای تولیدی طبق برنامه از پیش تعیین شده، باز و بسته می‌شوند. بنابراین از گرم شدن بیش از حد محیط جلوگیری و میزان نور ورودی به سازه را کنترل می‌نمایند. با این اقدام به میزان قابل توجهی در مصرف انرژی صرفه جویی می‌شود.
• پردیس دانشگاهی بریتانیا: پردیس دانشگاهی بریتانیا قسمتی از دانشگاه نورثامبریا انگلستان است که به کمپ شرقی معروف است. این مجموعه براساس استاندارد های زیست محیطی ساخته شده و خوابگاه بیش از 9 هزار دانشجو است. در سال 2011 مدیران این مجموعه موفق به اخذ جایزه به دلیل کاهش تولید گاز دی اکسید کربن شدند.

برای مشاوره‌ی رایگان می‌توانید با شماره‌های ۰۹۱۲۲۴۶۰۰۸۹ | ۰۹۱۲۱۴۷۱۸۴۷ به طور مستقیم تماس بگیرید.

نظرات خود را در ارتباط با این نوشته ما بنویسید.

با آرزوی بهترین‌ها.